أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
403
قانون ( فارسى )
انار و گشنيز و سماق با آن نمك قاطى كنند . اگر بيمار اسهالى زياد حرارت ندارد ، پنير كهنهء بودادهء كوبيده نيز در آش ريزند . بايد نوشيدنيها حتما از سردمزاج و سردىبخشها باشند . دارو يا غذاى سردمزاج هم قبوضيتآور است و هم به جريان غذا سرعت مىدهد . اما غذا يا داروى گرممزاج گرمىبخش ، تحليلبرنده و سستىآور است و در علاج بيمارى اسهال مدت زياد و مقدار زياد از آن لازم است . پس نبايد از گرممزاجها استفاده كنى مگر اينكه در بعضى حالات مانند هيضه ( قى و اسهال باهم ) يا اسهال ناشى از بندآمدنيها و در علاج اسهال ناشى از ورم درونى آن هم در شرايطى كه ذكر كردهايم . انواع گوشت كه خوردنش براى بيماران اسهالى جايز و بىزيان است از قرار زير است : گوشت تيهو ، كبك ، دراج ، گنجشك ، چكاوك ، خرگوش ، سنگخواره ، كبوتر وحشى ، فاخته كه گوشت فاختهء سودانى ويژگى دارد . هر گوشتى را كه مىخورند بايد برشته و ديك ابزارزده و ترشمزه باشد . زردهء تخممرغ در سركه پخته خوب است . گوشت در سركه خيسيده با انار دانه ، مويز با دانه ، با سماق و همانند سماق و تمشك و جوانههاى نازك تاك و برگ گياه ترشك و برگ بارهنگ و كلم چند بار در آب پخته و ماهىهاى كوچك كه با سركه بپزند خوب هستند . چيزهايى كه جاى ديك ابزار را مىگيرند و اگر در غذاى بيمار اسهالى باشند مفيدند عبارتند از : گل پسته ، گل زالزالك ، كشنيز ، دانهء آس . اگر بيمار اسهالى گوشتهايى را كه ذكر كرديم نتوانست هضم كند ، گوشت جوجه يا كبك را بكوبند و با كشنيز و دانهء آس و امثال آن بپزد تا خوب پخته مىشود ، آنگاه كمى برنج و گاورس در آن ريزند و همه را باهم بپالايند و دوباره بر آتش گذارند تا بپزد و منعقد شود ، سپس دانهء انار ترش يا سماق و امثال آن به آن اضافه كنند . اگر گوشت مورد نظر را اول در آب بپزند و بر آتش كباب كنند به نفع بيمار است ؛ به شرطى كه هضم را بسيار فاسد نگرداند . نبايد زياد شور گردد و نمك كم بر آن پاشند خوب است . در حين كباب كردن از چندين جا گوشت را سوراخ كنند تا مادهء رطوبى زياد از آن بچكد . خوردن پاچه براى بيماران اسهالى بسيار خوب است و بهتر آن است كه پاچه با برنج بوداده بپزد . بههيچوجه نبايد ميوه بخورند ، هرچند ميوه قبوضيتآور هم باشد ؛ مگر اينكه بيمار اشتهاى هيچ خوراكى را نداشته باشد و فقط ميوه بخواهد كه در اين حالت بايد ميوهء قبوضيتآور بخورد و آن هم كم . خوردن شاهبلوط زيانى ندارد . خرماى قسب نيز جايز است . اگر ديدى كه غذاى لطيف و سبك در معدهء بيمار فاسد مىشود ، خوراكهايى را تجويز كن كه تا اندازهاى غليظ باشند ، مانند : پاچه با رب قبوضيتآور يا سوپ برنج و گاورس پرمايه . شايد برخى از بيماران اسهالى از خوردن سيرابى و امثال سيرابى بهره بينند .